Notities

Het klokje

Onlangs was ik op bezoek in Wijhe aan de Scherpenzeelseweg. Een prachtige hoeve met een rijke geschiedenis. Een rijksmonument. Het pand is lang eigendom van de Het Bornhof in Zutphen geweest.

Op de linkerzijgevel is een smeedijzeren klokkenstoel aanwezig en, gelet op het smeedwerk is deze stoel vermoedelijk in de 18e eeuw aangebracht. Er zat geen klok in.
De mogelijke leeftijd van het stoeltje wekte mijn interesse. Naar alle waarschijnlijkheid heeft hier vroeger wel een klokje in gehangen. De bewoners konden zich geen klokje herinneren, alleen de lege stoel.
Een dergelijke klok werd vroeger op twee manieren gebruikt, namelijk of om te luiden bij speciale gelegenheden of om te gebruiken voor de tijdsaanduiding. Als het om tijdsaanduiding ging dan was er een uurwerk aan gekoppeld. Omdat er geen bouwsporen in de muur of binnen waarneembaar waren die wezen op een uurwerk, kunnen we aannemen dat dit klokje gebruikt is om te luiden.

Luiden of beieren van een klok kan op 2 manieren. Het beieren gebeurt doordat een touw aan de klepel vast wordt gemaakt en de klepel tegen de wand wordt getrokken. De klok zit dan vast in de klokkenstoel.
De andere manier is wat we kleppen noemen. Dan wordt de klok door middel van een luidtouw telkens naar dezelfde kant (dwars of in de lengterichting) getrokken. De klepel blijft dus als het ware in de midden hangen en valt tegen de wand.
Vermoedelijk is dit klokje gebruikt om te kleppen, gelet op een extra steun op de muur die het kantelen van de luidas tegen moet gaan. De luidas is de ijzeren of houten as waarop de klok vast aan is gemonteerd, die dus aan de zijkanten draait.

Tijdens een volgend bezoek viel het mij op dat er een klokje in de klokkenstoel hing. Mijn eerste vraag was: “Hoe kom je aan dit oude klokje, het zit zo mooi vast aan een houten, rechte luidas?” Omdat de bewoners heel graag weer een klokje wilde hebben is men via Marktplaats in contact gekomen met een antiekhandelaar in Doornenburg. Die had een klokje te koop. Al gauw was er een deal gemaakt en zo kwam er weer een klokje in de aanwezige klokkenstoel. De eigenaar heeft het ijzeren werk aan de rechte houten luidas stevig vastgemaakt, het klokje opgehangen, het aanwezige oog voorzien van een prachtig blauw nylontouw en ja hoor, het klokje kan kleppen.
Mijn oog viel direct op de houten luidas en ik vroeg aan de eigenaar: “Heb je gegevens van dit klokje, de naam van de gieter, de slagtoon, merktekens, etc.?” Helaas waren er geen verdere gegevens bij de eigenaar bekend. De enkele stukjes ijzer die hij bij de reparatie had verwijderd, leverde geen verdere informatie op.

Later heb ik de klok met luidas van dichterbij geïnspecteerd op merktekens, de maat genomen voor de toonsoort en gezocht naar bouwsporen of het klokje toch niet door het muurwerk gekoppeld is geweest aan een uurwerk. Wat opviel was de lichte verkleuring aan de binnenzijde op de wand van de klok. Die was zo te zien de laatste jaren weinig gebruikt. De klok was ook niet uitgesleten ter plekke van de klepelslag. De klepel was duidelijk eenzijdig gebruikt. Dat was te zien omdat de bolling van de klepel aan een kant was uitgesleten.
De eiken luidas was zeker enkele honderden jaren oud en had weinig van het weer geleden. De klok moet dus beschut hebben gehangen. Dit laatste zou kunnen inhouden dat de klok ook enkele honderden jaren oud zou kunnen zijn.
Er waren helaas geen merktekens van een klokkengieter aanwezig op de klok.
Opvallend is wel de maatvoering van de klok. De hoogte zonder kroonophanging is 33 cm en de diameter is 31,5 cm. Het gewicht was niet vast te stellen.
Gelet op de maatvoering zou het een Fis’’’ of F’’’ klok kunnen zijn, ware het niet dat de hoogte van de klok afwijkt van de gebruikelijke klokhoogte bij deze toonsoort. De klepel bij deze afmeting van klokken is gemiddeld 3 kg. Dat was deze klepel beslist niet.

Deze gegevens overziende zou het kunnen zijn, dat dit klokje niet gemaakt is om als luidklok te dienen, maar voor een tijdsaanduiding of voor een carillon. Tenslotte, gelet op het lijnenspel op het klokje, 4 lijnen boven en 2 onder, doet het klokje 19e eeuws aan. Aannemelijk is dat er vroeger een klokje is geweest dat gebruikt werd als luidklokje. De nu aanwezige klok kan wel eens ouder zijn dan we nu schatten.

Verder onderzoek is nodig.

Wim Jansen

22 september 2009

Presentatie IJsselhoeven voor Creatieve Industrie

Op 18 juni gaf Gerard Hendrix in het kader van het project Ongezouten in Deventer (stimulering creatieve industrie in de stad) een presentatie over Stichting IJsselhoeven in de vorm van een pechakucha: in 20 plaatjes die elk 20 seconden zichtbaar zijn vertel je het verhaal van je organisatie of van je werk.
Als u wilt zien wat Stichting IJsselhoeven zoal doet, bekijk dan hier de presentatie.

20 juni 2009

Overijssel stelt ruim 15 miljoen euro extra beschikbaar voor restauratie

De provincie Overijssel stelt vanaf vandaag, woensdag 3 juni 2009, een aangepaste monumentenregeling open. ’De subsidie is bedoeld voor uitvoeringsgerede projecten die bijdragen aan het wegwerken van restauratieachterstanden aan Rijksmonumenten’, aldus de provincie woensdag.
Met het openstellen van de regeling geven Gedeputeerde Staten uitvoering aan een onderdeel van het Overijsselse actieplan economische recessie 2009/2010. Provinciale Staten hebben het actieplan op 13 mei 2009 aangenomen.

Het actieplan behelst maatregelen ter bestrijding van de gevolgen van de economische recessie. Voor restauratieachterstanden wordt 15,5 miljoen euro beschikbaar gesteld. Hiervan wordt 12 miljoen euro direct ingezet voor deze regeling.
De overige 3,5 miljoen euro wordt gereserveerd voor provinciale cofinanciering bij extra rijksmiddelen. Het rijk heeft aangegeven deze samen met provincies in te willen zetten.
Voorwaarde voor alle projecten is dat ze aantoonbaar uitvoeringsgereed zijn en voor 1 maart 2010 kunnen starten met de restauratiewerkzaamheden. Daarom moeten alle benodigde vergunningen aanwezig zijn en moet in de eigen bijdrage in de restauratiekosten zijn voorzien.
Een andere voorwaarde is dat met de investering in één keer de volledige restauratieachterstand wordt weggewerkt. Op deze manier kan het gerestaureerde monument instromen in de reguliere onderhoudsregeling van het rijk.
Op basis van de provinciale regeling kan tot maximaal 85 % subsidie worden verleend voor de restauratiekosten om de restauratiebegroting van uitvoeringsgerede projecten gedekt te krijgen. Waar mogelijk wordt aansluiting gezocht bij de rijkssubsidies.
Daarom krijgen monumenten die een rijkssubsidie krijgen op basis van de Regeling rijkssubsidiëring wegwerken restauratieachterstand 2008 voorrang. De overige aanvragen die aan de subsidievoorwaarden voldoen worden in volgorde van binnenkomst toegewezen.
Alle subsidievoorwaarden zijn door Gedeputeerde Staten vastgelegd in een subsidieregeling die wordt opgenomen in het Uitvoeringsbesluit Subsidies. De subsidieregeling is dinsdag gepubliceerd in het provinciaal blad en treedt vandaag in werking.

Hier het hele verhaal.

4 juni 2009

Bijeenkomst Boerderijstichtingen

Naar aanleiding van een initiatief van de stichting Boerderij en Erf om te reageren op de Momo (modernisering Monumentenwet), bleek behoefte te zijn aan het weer opnieuw tot leven brengen van het overleg tussen boerderijstichtingen in het land.



Op zaterdag 16 mei 2009 zijn we op de Disselenbrink gastgever geweest van een eerste bijeenkomst waarop 10 boerderijstichtingen aanwezig waren. Bureau Helsdingen leidde de plezierige en succesvolle bijeenkomst waarop is afgesproken om tot een platform te komen. Gerard Hendrix werkt samen met Johan Laman Trip (adviseur Sallands erfgoed) en Ineke de Visser en Piet den Hertog van Helsdingen de opzet van een dergelijk platform verder uit. In september is een vervolgbijeenkomst afgesproken.

16 mei 2009

Expertisebijeenkomst

Vanmorgen (11 maart) een bijeenkomst gehad van het de expertisegroep van het KIJK project. Een kundig gezelschap onder de positieve leiding van Marja van der Tas. Eigenlijk mag het ook wel eens hardop worden gezegd – en dat werd ook gedaan - dat we met erg veel en bijzondere zaken bezig zijn. Met gebiedsontwikkeling, identiteitsverkenning, culturele planologie, cultuurhistorie, kunst en dat in niet voor de hand liggend situaties, zoals de Landbouwontwikkelingsgebieden, de Hoogwatergeul. Natuurlijk veel te veel en niet alles loopt even goed, maar na zo’n vergadering realiseer je je wel dat het echt wat voorstelt. Komt nog bij de manier waarop we het uitvoeren: rekening houden met het gebied, met de bewoners maar telkens proberen iets toe te voegen. Want als je alleen doet wat ‘de mensen’ willen, dan kom je ook niet veel verder.

11 maart 2009

Tentoonstelling KIJK te zien in het Provinciehuis in Zwolle

Van 6 februari tot eind maart is de tentoonstelling ‘IJsselhoeven, als bij toeval staan ze goed’, opgesteld op ‘de brug’ van het provinciehuis, het publiektoegankelijke deel van het gebouw. Met wat aanpassingen biedt de expositie weer een goed overzicht van de bijdrage van de IJsselhoeven, vroeger en nu aan de sociale, economische en ruimtelijke kwaliteit van de IJsselvallei. Zie voor een toelichting vanuit de provincie, hier. Als het gebouw open is (tijdens kantoortijden) kunt u er terecht.

8 februari 2009

Bijeenkomst Ruimtelijke Kwaliteit

Dinsdag 9 december hielden we als onderdeel van het architectuurcafé Rondeel een debat, waaraan 50 mensen deelnamen. Tom de Vries, journalist voor het Rondeel maakte er dit verslag van.

12 december 2008

Vervolg projecten Stichting IJsselhoeven

We zijn druk met het uitwerken van nieuwe projectvoorstellen.
We hebben afgesproken om een nieuwe volledige projectfase te beginnen in 2010. Het is een goed moment omdat dan de huidige projecten zijn afgelopen. Het project Werken aan IJsselhoeven sluiten we officieel eind maart 2009 af. Het project KIJK loopt door tot eind 2009.
We willen dan beginnen aan een nieuwe periode van drie jaar, van 2010 – 2013.

Voor het jaar 2009 hebben we om een bijzonder project in aanvraag. Het gaat over, wat we noemen, meerjarig onderhoud van boerderijen.
De insteek van de Stichting bij het rode project is nu om via kleine subsidiebedragen de eigenaren te verleiden om onderhoud op te pakken zo dat de boerderij niet verder achteruitgaat. Die keuze voor ‘slim onderhoud’ is een goede keuze.
De selectie van boerderijen gebeurt aan de hand van eigenaren die zich aandienen. Aan de boerderij zelf worden geen eisen gesteld, originaliteit en authenticiteit worden niet of nauwelijks meegewogen bij het toekennen van de subsidie. Hoewel de Stichting adviseert over de manier van uitvoering, is het aan de eigenaar om te beslissen over de manier waarop de herstelwerkzaamheden worden uitgevoerd.
Naast dat Slim onderhoud, heeft de Stichting behoefte aan een onderdeel waarbij, meer dan nu het geval is:

• gelet wordt op de bestaande kwaliteit van het gebouw en erf
• de keuze voor de verbeterprojecten goed wordt onderbouwd
• meer controle is op de uitvoering en de uiteindelijke resultaten
• er sprake is van een meerjarige verbinding van de Stichting en de eigenaar.

Vanuit de contacten die het rode project heeft zijn er al verschillende kandidaten die zich voor een dergelijke ondersteuning hebben gemeld.
Alle activiteiten van Stichting IJsselhoeven gaan dus ook door in 2009, alleen bij rood doen we er een schepje bovenop. Vanaf 2010 twee schepjes bij alle onderdelen.

8 december 2008

Opening tentoonstelling

Donderdagavond 20 november is in Architectuurcentrum Rondeel in Deventer de tentoonstelling IJsselhoeven, als bij toeval staan ze goed' geopend. Een heel genoeglijke en drukke bijeenkomst (zo´n 80 aanwezigen), de tentoonstelling waardig. Die is heel mooi en bijzonder geworden. Door het concept: ruimtelijke kwaliteit van boerderijen in het landschap, ontwikkeling en transformatie, en de mensen centraal: hun betrokkenheid en de zoektocht naar de identiteit van het gebied. Prachtig fotowerk van Lies Holstein, bijdragen van heel veel mensen vanuit hun betrokkenheid bij projecten en een 'belevingshoek' met oude dingen van de boerderij met in het midden een PC met verhalen uit de IJsselvallei. In het midden van de ruimte, hangt de Middenhof, verrassend in beeld gebracht door Lies Holstein.
Na een welkom door Willemien Hartmans namens Stichting IJsselhoeven, hield Jaap Starkenburg, directeur van Stichting IJssellandschap, een verhaal over de trots van de streek en het belang van de initiatieven van de Stichting. Gerard Hendrix had daarna een interview met de gedeputeerden van de twee betrokken provincies, Gelderland en Overijssel, de heren Esmeijer en Rietkerk. Ze vertelden elk hoe de provincies inzetten op ruimtelijke kwaliteit - in Overijssel de basis voor de nieuwe ontwikkelingsvisie (streekplan). Ze gingen daarbij in op het belang van cultuurhistorie en van initiatieven van onderop.
Hieronder een aantal foto´s van de opening.

  

 

23 november 2008

Familie Hartmans krijgt het 'Voorster luik'

Op 30 oktober 2008 hebben Willemien en Jetse Hartmans uit handen van burgemeester Penninx van Voorst de jaarlijkse prijs van het Voorster Luikenfonds gekregen. Een plaquette en een geldbedrag. Het fonds is bedoeld voor personen of organisaties die zich bovenmatig inzetten voor het behoud van cultureel en cultuurhistorisch erfgoed in de gemeente Voorst. Willemien en Jetse kregen de prijs niet alleen voor het behoud van de Blankemate maar ook voor hun geweldige inzet voor Stichting IJsselhoeven. Ze hebben de prijs dik en dwars verdiend.





Het bestuur van de stichting had een spandoek gemaakt met een foto van de boerderij (Lies Holstein was de fotograaf) en een opsomming van alle werk dat komt kijken bij het behoud van de Blankemate en de IJsselhoeven in het algemeen.

30 oktober 2008

Rondrit langs projecten

Zaterdag 4 oktober hebben we met een bus vol belangstellenden een rondrit gemaakt langs een aantal projecten waar in de afgelopen tijd door de Rode en/of Groene projectgroep projecten zijn uitgevoerd.
We begonnen bij van den Oever in Vorchten waar de goten van het woonhuis zijn vernieuwd. Wim Jansen, projectleider Rood, vertelde over wat er gedaan is en wees op talrijke bouwkundige bijzonderheden van de Grote Distelbrink, nog in vol gebruik als een melkveebedrijf. Daarna keken we rond op de Worp in Veessen (familie Rakhorst). Ingrid van Herel van het Oversticht lichtte er het plan voor de stijltuin toe. Dat is nog in uitvoering. Na even stilgestaan te hebben bij de stijltuin van de Mediaan in Welsum (fam Jansen), pauzeerden we op de Blankemate waar die dag door de pas opgerichte Stichting Hoogstamboomgaarden IJsselstreek sap werd geperst. De sapmachine is door Chiel de Bruijne en Tony Visch uit Welsum geconstrueerd. Ingrid van Herel vertelde over het stijltuinontwerp voor de Blankemate.
's Middags brachten we een bezoek aan de IJsselhoeve van de familie van der Linden in Diepenveen. Daar lichtte Arend van Bemmel van Landschap Overijssel het erfontwerp toe en Wim Jansen de werkzaamheden aan de achtergevel. Tenslotte bezochten we nog de Hekkenkamp op den Nul (fam Meijerink) waar het onderwerp 'voegwerk' ter plekke werd toegelicht.

Hieronder een aantal foto's van de rondrit en het artikel dat Tjada Amsterdam, journalist bij de Stentor, schreef voor haar krant over de reis, vindt u hier.

5 oktober 2008

Plant een Rode Beuk

Eind vorig jaar heeft Stichting IJsselhoeven de Mooi Gelderland prijs gekregen van de vereniging Het Gelders Landschap en Kastelen. Toegekend vanwege uitzonderlijke inzet voor het behoud van boerderijen in de IJsselvallei. De prijs was een beeldje en een geldbedrag van Ä 1000. Dat bedrag willen we op een cultuurhistorisch verantwoorde manier besteden. We willen bij vijf IJsselhoeven een rode beuk of een andere monumentale boom planten.
De boom wordt geleverd en op de plaats die de bewoner aangeeft, geplant.
Wilt u hiervoor in aanmerking komen, dan dient u zich hiervoor via de website of telefonisch bij de voorzitter (0570 561737) aan te melden. Een onafhankelijk persoon zal dan de bomen verloten onder de inzenders. Mochten er niet voldoende aanmeldingen zijn, dan zoeken we zelf een passende plek voor een boom.

12 september 2008

Op zoek naar spullen voor een tentoonstelling

In november houden we in het Rondeel in Deventer een tentoonstelling over IJsselhoeven. U hoort daar de komende tijd wel meer over. Op die tentoonstelling willen we een hoek inrichten met 'oude' spullen. De ruimte is beperkt, dus het gaat om kleine dingen die met de boerderij te maken hebben: oude kettingen, een merklap, een foto in een lijstje die jarenlang op een schouw gestaan heeft, een tegel. Het liefst nemen we het over, anders willen we het in bruikleen nemen en komt het bij u terug.
Heeft u iets, we halen het bij u op. 0571 291301 of info@ijsselhoeven.nl.

29 juni 2008

Bouwsporen: het verhaal van een nagel

De meeste mensen weten dat ijzer roest. Roest ontstaat aan de oppervlakte van ijzer of staal, door verbinding met zuurstof (oxidatie) in een vochtige omgeving. Eenmaal begonnen, vreet de oxidatie in het metaal verder en dat leidt tot de ondergang ervan.
Het roesten is sterker als er zuren en zouten bij komen; in slappe zuren meer dan in geconcentreerde zuren. Gesmeed ijzer roest minder dan gewalst ijzer, koolstofrijk ijzer (gegoten ijzer) minder dan koolstofarm ijzer, gehard staal minder dan ongehard staal, etc. Het is algemeen bekend dat roestend ijzer uitzet.

Zit het ijzer in de muur en kan hier water bij komen, dan kan dit tot gevolg hebben dat door het zwellen van het ijzer het metselwerk stuk gaat. Het is dus raadzaam is het om roestend ijzer te verwijderen of te behandelen om verdere gevolgschade tegen te gaan.

Maar voor je zo maar iets verwijdert, kijk dan eerst goed waarvoor het stuk ijzer voor diende. Kan het zo maar weg of moet het blijven zitten? Als dat zo is dan moet je het vrijmaken, behandelen en de omgeving weer herstellen. Maar soms denk je, ach, het kan wel weg en dan verwijder je het. Maar alvorens je zo iets definitiefs doet, kijk dan eerst niet alleen naar het stuk ijzer maar ook naar de omgeving ervan, want soms zijn het bouwsporen, sporen die verwijzen naar iets uit het verleden. Iets dat wel of niet meer zichtbaar is of alleen via die sporen nog herkenbaar is.

Soms gaat het om een ijzeren nagel: zat hier een plank aan vast of wat anders? Of het gaat om een bout bij een boerderij. Heeft hier bv een oog aangezeten om paarden aan vast te zetten? Is het een anker, ter plaatse van een verwijderde hilde? Een duim, ter plaatse van luiken of blinden op of naast buitenkozijnen. Gaat het om krammen in de muur? Daarmee werden rozenstruiken vastgezet. Of zat daar de draad aan vast waarmee leiperen aan de gevel bevestigd waren. En ga zo maar door.

Zo heeft alles een geschiedenis en heel vaak is die geschiedenis af te lezen aan die soms kleine elementen. Door te kijken naar allerlei kleine dingetjes, komt niet alleen een gebouw tot leven, maar vaak ook de manier waarop de bewoners daarin in die tijd leefden.

Zo ook bij deze ijzeren nagel in de muur. Waarvoor is die aangebracht? Wat heeft hier aan vast aangezeten? Wat is hier de bedoeling van geweest?

Als je alleen de ijzeren nagel ziet, dan kom je niet verder. Kijk dus ook naar de omgeving van de nagel.



Vlak naast de nagel, zie je aan de rechterkant 3 ijzeren platen met bouten die door het metselwerk heen gaan. Dit geeft meestal aan, dat vanuit de binnenzijde iets bevestigd moest worden dat sterk moest zijn. Anders maak je niet iets dwars door de muur vast. Kijk je binnen dan klopt dat ook: het is een bevestiging van een binnenhekwerk tbv een kalverbox - afscheiding. Heeft dat er iets mee te maken?

Kijk je nu naar de linkerzijde, dan zie je een raampje boven de ijzeren nagel en links een deur. De ijzeren nagel is te klein om gebruikt te zijn als deur-vastzetter en het raam kan ook niet open dus daar was de ijzeren nagel ook niet voor nodig. Waarvoor dan wel?

Tussen het raam en de bovenkant van de deur, zie je 2 latjes, waar weer 2 (aangetaste) planken zijn gespijkerd die een opening afschermen. En weer daarboven zit een latje met daaraan vast, aan de onderkant, een verroest katrolletje. Heeft dat katrolletje iets te maken met de opening?

Combineer je die twee laatste onderdelen, dan wordt het al duidelijker. Het is schijnbaar nodig om de opening te openen of af te sluiten met een plank via een touwtje dat via dat katrolletje tussen de 2 aanwezige latten door liep.

Oplossing: het gaat om de achtergevel van een boerderij met daarin een kippenluikje.

De opening zit op de hoogte van de hilde, waar de kippen 's nachts verbleven. Voor de opening was een klein plateautje, waar een kippenladdertje aan was bevestigd, dat naar de grond liep, zodat de kippen zowel in als uit konden via dat laddertje.'s Nachts werd de opening afgesloten, door via het katrolletje het luikje voor de opening. te laten zakken. Als de kippen op stok waren werd het luikje gesloten om vossen, bunzingen of marters buiten te houden. Het touwtje dat gebruikt werd om het luik te openen of af te sluiten, werd vastgemaakt aan de ijzeren nagel.
Daarvoor was hij aangebracht, meer dan 100 jaar geleden.

Je kunt ook nog net iets van de prachtig afgewerkte opening zien, het toogje net boven het bovenste plankje. Dat is bij de bouw van de schuur direct in de gevel gemaakt.. Zoiets kom je zelden meer tegen.

In het algemeen was het zo, dat op boerderijen niet alleen koeien, varkens, paarden maar ook kippen werden gehouden, niet alleen voor de eieren maar ook voor de slacht. In de landbouwcrisistijd in de 19e eeuw is pas de echte pluimveehouderij ontstaan.

En zo lees je de geschiedenis af van dit kleine stukje gevel en van deze ijzeren nagel..

De nagel uit de muur halen is constructief het beste om verdere gevolgschade aan het metselwerk te voorkomen. Maar het zou jammer zijn, nu je dit weet, daarmee weer een stukje historie weg te halen.. Zoveel verdere gevolgschade zal de nagel niet meer aanrichten, want hij zit er al ruim 100 jaar.
Wel of niet verwijderen, het is een klein verschil maar bedenk, zoals een bekend Achterhoeks gezegde zegt: "DÈn um een klein verschil spektakelt, liekt ne henne dee um een windei kakelt". ( Die om een klein verschil spektakelt, lijkt een kip die om een windei kakelt).

Deze ijzeren nagel in deze situatie? Ö. Ach, hij blijft vast nog wel een tijdje zitten.
En van mij mag dat.

Wim Jansen

24 mei 2008

Toekomst Stichting IJsselhoeven

In de afgelopen periode hebben we - hoewel we nog volop in de projectuitvoering zitten - toch de tijd genomen om ons te bezinnen op de toekomst. Want we weten dat het tijd nodig heeft om een nieuwe fase voor te bereiden zodat er geen gat valt tussen het einde van de ene en het begin van een volgende periode.
We hebben eerst met een heel brede groep vrijwilligers van de Stichting gepraat over de ambitie. Daarna hebben we er met de klankbordgroep over gesproken en, tenslotte, heeft het bestuur van de Stichting zich erover gebogen.
We hebben dat alles samengevat in de notitie 'Werken aan de Toekomst van Stichting IJsselhoeven'. Zoals u kunt lezen, we willen doorgaan, met nog meer ambitie dan we al hebben.

4 mei 2008

Projectfinanciering

Projecten worden doorgaans op twee manieren gefinancierd. Sommige subsidies worden voor het grootste deel uitgekeerd als het project wordt goedgekeurd. Meestal houdt de financier 20% achter. Die krijg je als de accountant het eens is met de eindrapportage. Een andere vorm is dat je per x maanden, aan de hand van een verslag oa over wat uitgegeven is, een bedrag krijgt, als een voorschot op het definitieve bedrag. Dat wordt vastgesteld en verrekend als de accountant positief is.
In beide gevallen zit je met een zelf te financieren deel. Want voor het project helemaal is afgesloten en verantwoord, ben je - als het project omvangrijker is, duurt het nog langer - al gauw een half jaar verder.
Om het nog extra gecompliceerd te maken: de meeste uitgaven komen vaak pas goed op gang in de tweede helft van de projectperiode en de uit te keren bedragen zijn aan het eind ook vaak groter (publicatie, eindafrekening rode en groene projecten, etc.).
Voor lokale overheden en grote organisaties is het vaak geen probleem, er is altijd wel ergens financiÎle ruimte. Maar Stichting IJsselhoeven heeft voorlopig nog geen eigen geld dat makkelijk in te zetten is voor dit soort 'dekking'. Dus moet je naar de bank om een lening af te sluiten, een aanzienlijke in ons geval. De bank moet een onderpand hebben Ö, de bank vraagt rente ÖÖ.. etc, etc.
Vreemd eigenlijk dat als je je voor een maatschappelijke taak inzet, dat je dan zelf zoveel risico moet lopen.
Dat zou anders moeten, zeker als je beseft dat zoveel organisaties er mee te maken hebben.
Wie heeft een oplossing?

20 april 2008

Zuidelijke IJsselvallei

Ook in het zuiden van de IJsselvallei komt een IJsselhoeven beweging op gang. Het was altijd de bedoeling van het eerste project van Stichting IJsselhoeven om het stokje naar een ander gebied over te geven, het project had een estafette-karakter. Dat heeft even geduurd maar vanaf nu is een groep actief om ook daar, in het gebied van Deventer (oostkant) en Zutphen (westkant IJssel) naar het zuiden tot aan Westervoort aandacht te vestigen op het bijzondere erfgoed, waard om extra te beschermen. Als er mensen zijn die mee willen doen, neem contact op het Joop Westerlaken en Marijke Cornelissen.

3 april 2008

Verslag discussie over de ontwikkeling van Stichting IJsselhoeven

Op 11 januari hebben we met diegenen die actief betrokken zijn bij de Stichting, het was een groep van een mens of 35, gepraat over de toekomst van de Stichting. Welke kant gaan we op. We hebben de tijd tot medio 2009 voor de uitvoering van Werken aan IJsselhoeven. Het project KIJK duurt in ieder geval tot eind 2009. Maar de ervaring leert dat het belangrijk nu al na te denken over een nieuwe fase. Bovendien moet je in de gaten blijven houden dat bestuur, projectmedewerkers, vrijwilligers betrokken blijven en vervangen kunnen worden als ze daar aan toe zijn.
Hier een verslag van de bijeenkomst. De discussie vond plaats aan de hand van een inleidende notitie.

7 februari 2008

Gebiedsontwikkeling IJsselvallei

Er staat veel op de kop in de IJsselvallei en Stichting IJsselhoeven heeft er via haar projecten Werken aan IJsselhoeven en KIJK heel veel mee te maken. De projecten in het kader van Ruimte voor de Rivier, de Landbouwontwikkelingsgebieden, de plannen in het kader van de Stedendriehoek, de schaalvergroting in de landbouw, het liegt er allemaal niet om. Er zijn niet altijd IJsselhoeven in het geding, maar het gaat om de kwaliteit van het gebied. Ik maak me er zorgen over. Vooral omdat het niet om ÈÈn iets gaat maar het allemaal bij elkaar optelt. Heeft het landschapsontwikkelingsplan waar nu aan gewerkt wordt, daarop een antwoord? Ik betwijfel dat.

14 december 2007

Het investeringsbudget Landelijk Gebied zet veel op de kop

Het Investeringsbudget Landelijk Gebied begint invloed te krijgen op de manier van werken. Het ILG is de bundeling van alle mogelijke subsidiepotten op het gebied van natuur, landschap, water en landbouw en ook nog een heel klein beetje andere zaken. Bovendien is het een budget waarover de provincies de zeggingsschap hebben gekregen, dus het is niet langer Den Haag die het beheert.
De Gelderse reactie is een weining verontrustend. Eerder was het gebiedenbeleid een redelijke balans tussen van-bovenaf en van-onderop. Als organisatie, als burger kon je, als je het hele subsidiecircus heen wist te trotseren, altijd in Wilp, op Veluwestroom terecht met goede ideeÎn en plannen. Daar kreeg je hulp. Het was iets van het gebied.
Dat lijkt te gaan veranderen. Gelderland is zo bang om straks de doelen en prestaties die ze moeten leveren om het geld van Den Haag te krijgen en die ze contractueel met de rijksoverheid hebben afgesproken, niet te halen dat ze de hele organisatie op de kop zetten. De programmabureaus, waarop nu vooral regionaal opererende organisaties zijn vertegenwoordigd, gaan ze bezetten met ambtenaren van de provincie. Die gaan zelf met de uitvoering van het ILG bezig. Arnhem wordt dus ontmanteld en in plaats van in Wilp gaat men centraler kantoor houden in Apeldoorn of in misschien in Ede.
Misschien zal de provincie op een paar thema's organisaties die Gelderland-breed werken, erbij halen om een prestatiecontract mee af te spreken, maar verder doen ze het zelf. Als organisatie van burgers en ondernemers moet je erg goed de doelen van het ILG en de te halen prestaties voor ogen hebben om nog serieus genomen te worden als een partner in de ontwikkeling van het landelijk gebied.
Van-onderop heeft voorlopig afgedaan lijkt het, waarschijnlijk totdat de provincie erachter komt dat ze het alleen ook niet kunnen.

15 sept 2007

Nationaal landschap

Een dezer dagen valt de beslissing over de begrenzing van het Nationaal Landschap Veluwe.
Vanuit de belangen van cultuurhistorie, landschap hebben wij ons daarvoor ingezet. We realiseren ons ook dat er zorg is dat bijvoorbeeld landbouwbedrijven de ruimte houden die ze nodig hebben om duurzaam door te gaan, maar gaan ervan uit dat dat voldoende is verzekerd. Ontwikkeling blijft mogelijk.
Stichting IJsselhoeven is gevraagd om mee te werken aan een serie over nationale landschappen die in januari op de TV komt. In het voorgesprek daarvoor, kwam aan de orde hoe belangrijk juist de randen van de Veluwe zijn om het Veluwemassief tot een interessant nationaal landschap te maken. Verrassend is juist de IJsselvallei.
Eigenlijk moet er een prijsvraag komen om voor het Nationaal Landschap Veluwe een nieuwe naam te vinden. De Veluwe, hoe bekend is ook, is er een deel van. Niet de Veluwe en haar randen, de Veluwe & Zoom maar een geheel nieuwe naam: Het Groene Midden, Het Landschap van Verschillen.
Toch nog maar eens wat langer over nadenken.

10 juni 2007

IJsselvallei-ontwikkeling

Stichting IJsselhoeven neemt deel aan een aantal overleggen en groepen die zich bezighouden met gebiedsontwikkeling. In onze opvatting zijn boerderijen, vroeger en nu belangrijke onderdelen van een vitaal en leefbaar landelijk gebied.
Zo praat Stichting IJsselhoeven mee over het Landschapsontwikkelingsplan dat aan beide kanten van de IJssel wordt gemaakt: het LOP voor Deventer, Olst-Wijhe en Raalte en dat voor Voorst, Apeldoorn, Epe en Heerde.
IJsselhoeven heeft zich ook ervoor ingezet om voor de IJsselvallei de status Nationaal Landschap te krijgen. Vanuit cultuurhistorie en overwegingen die met het agrarische landschap te maken hebben is het belangrijk om die status te verwerven.
IJsselhoeven doet ook mee aan een initiatief om een Leader platform te realiseren voor de IJsselvallei: het betekent ondersteuning voor gebiedssamenwerking. Ook heeft Stichting IJsselhoeven een nieuw voorstel ontwikkeld waarbij het gaat om cultuurhistorie en cultuur als belangrijke bouwstenen voor de inrichting van een gebied. Dat projectvoorstel, KIJK, is ingediend bij de Provincies Gelderland en Overijssel.
Lees verder ....

15 mei 2007

Cursus Onderhoud

In maart heeft de eerste cursus plaatsgevonden gericht op het behoud en onderhoud van IJsselhoeven. We hebben voor deze cursus die boerderijenbewoners uitgenodigd die zich al hebben aangemeld voor ondersteuning vanuit Werken aan IJsselhoeven. Als het goed is komt er eind dit jaar, begin volgend jaar nog een mogelijkheid. De cursus van 4 avonden en een (zaterdag-) ochtend werd gegeven door de Monumentenwacht Overijssel-Flevoland. Hier een korte beschrijving van de cursus en de thema's die aan de orde kwamen.

20 maart 2007

Verliefd op IJsselhoeven

In de Stentor van zaterdag 24 februari stond een prachtig artikel over IJsselhoeven. Willemien en Jetse Hartmans vertelden over de Blankemate en alle werk dat zij eraan gehad hebben en nog hebben. Ze vertelden ook over het werk van de Stichting IJsselhoeven en alle plannen. Uit het artikel bleek hoe trots ze zijn op de IJsselhoeven, de IJsselvallei en alle mensen die zich inzetten voor het behoud van de IJsselhoeven aan beide kanten van de IJssel. Verliefd op de IJsselvallei.

Voor het artikel hadden we ook een verhaal aangeleverd van een andere boerderij, de Hekkenkamp op Den Nul. Dat kon niet geplaatst worden maar we willen het u niet onthouden. Ook uit dat artikel blijkt hoe de bewoners, de Meijerink's, zich inzetten voor hun huis en hun plek. Ook zij zijn trots. Ziehier het verhaal van de Hekkenkamp.

27 februari 2007

Een meevaller voor rijksmonumenten

Ons is bericht dat de BRIM regeling (Besluit rijkssubsidiëring instandhouding monumenten) een aparte subsidie beschikbaar heeft voor boerderijen met de status van Rijksmonument, die in gebruik zijn ten behoeve van een agrarisch bedrijf en uiteraard in het bezit van een LNV registratienummer. Dit nummer moet worden gebruikt bij de aanvraag.

Wat houdt het in? Op grond van een zesjaren instandhoudingsplan kan een aanvraag ingediend worden voor een bijdrage in het onderhoud en restauratie in de vorm van een rijkssubsidie.
De hoogte van de subsidie: afhankelijk van de fiscale situatie, - wel of geen mogelijkheden aftrek belastingen - is een subsidie van 40- resp. 50 % beschikbaar over maximaal € 50.000 over de 6 jaar die in het instandhoudingsplan zijn beschreven.

De aanvraag moet ingediend worden tussen 1 april en 1 september 2007. Wie het eerst komt, het eerst maalt. Er is een limiet aan deelnemers. Dertien weken na indiening volgt de beschikking. Na de beschikking kan men starten met werkzaamheden. Het verzoek tot uitkering van subsidie, over werkzaamheden die hebben plaatsgevonden, kan vanaf 1 januari 2008. Het onderhoudsplan moet worden gevolgd.

De partijen die een plan kunnen schrijven zijn de Monumentenwachten Gelderland en Overijssel/Flevoland. Zij hebben ervaring in het doen van de aanvraag.

Helaas is het niet mogelijk om alsnog een aanvraag tot aanwijzing rijksmonument in te dienen. De aanwijzing van bouwwerken uit de periode 1850-1940 is gesloten.
Wel komt er t.z.t. een extra regeling voor alle boerderijen die op dit moment al rijksmonument zijn omdat blijkt dat slechts 30% van dit bestand in goede conditie verkeert. 70% moet nog worden aangepakt.
Hiervoor wordt geadviseerd de site van de Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten, www.racm.nl, in de gaten te houden.

28 januari 2007

over het ILG

Goed dat we het project Werken aan IJsselhoeven hebben kunnen starten voordat het nieuwe programma Investeringsbudget Landelijk Gebied, het ILG, ingaat, want dat zal nog wel de nodige hoofdbrekens geven. Het ILG is bedoeld om afzonderlijke subsidiepotten die er eerder waren in onder te brengen en zo meer integraal werken mogelijk te maken. Bovendien wordt de uitvoering van het programma niet meer vanuit Den Haag geregeld maar door de Provincies, dus dichtbij waar het werk zich afspeelt. Per provincie zal het wel een versnelling opleveren, als de bureaucratie (afrekenbaarheid, indicatoren) maar beperkt blijft. Of het voor projecten die over de provinciegrens heen gaan makkelijker wordt, is nog maar de vraag. Voor ons graag: hou het simpel en snel.

3 januari 2007